De andere kant van de Tweede Wereldoorlog.

Over het Duitse verzet vanaf 1933 tot 1945.

About

In 1933 kwam Adolf Hitler aan de macht in Duitsland. Daarmee ving het nationaal-socialistische regime aan, één van de wreedste dictaturen die de wereld ooit gekend heeft. Tegelijk met de komst van Hitler ontstond echter ook een tegengeluid. Lang niet iedereen kon zich scharen achter de plannen voor Lebensraum of waren het eens met de Neurenbergse Rassenwetten.

Eerst klonk er een enkele wanklank en vond er zo nu en dan een incident plaats dat toegeschreven werd aan een ongehoorzame burger. Vanaf het prille begin trachtten de Nazi’s om elke vorm van verzet direct de kop in te drukken door voortdurend politieke tegenstanders te arresteren. Eén verkeerde opmerking, hoe onschuldig ook bedoeld, was al genoeg om iemand daarvoor op te pakken en gevangen te zetten. Maar wat in de aangrenzende landen als vanzelfsprekend werd beschouwd, namelijk om in opstand te komen tegen de bezetter, werd in Duitsland zelf heel anders gezien. Opstandelingen werden beschouwd als landverraders. De eerste gevangenen van de concentratiekampen, zoals Dachau, waren dan ook de politieke gevangenen. Al snel zaten er duizenden mensen vast in kampen voor heropvoeding volgens de Nazileer. Toch lukte het de Nazi’s niet om dit tegengeluid tot zwijgen te brengen en de ontevreden geluiden verspreidden zich weldra over heel Duitsland. Steeds meer mensen zagen de donkere schaduw van dood en verderf dat het nationaal-socialisme met zich mee bracht.  Een aantal van hen ging zelfs over tot het plegen van aanslagen. Zoals thans bekend is, moet het zeker 42 aanslagen hebben plaats gevonden. De bekendste aanslag vond plaats op 20 Juli 1944 in de Wolfschanze.

Zoals de geschiedenis heeft aangetoond, zijn geen van de aanslagen gelukt. Maar ze toont hiermee echter tevens aan dat er mensen waren, die moed getoond hebben om in het verzet te gaan tegen de nazistische dictatuur. Voor deze mensen was het verre van eenvoudig om in verzet te komen tegen hun machthebbers. Het was een continu balanceren tussen het redden van het vaderland en hun eigen dood en hun gezinnen. Ze leefden in omstandigheden, waarbij niemand te vertrouwen was. Hun buren niet, maar ook vrienden en zelfs familie niet. Vaak leefden ze een dubbelleven, want velen van hen werkten ook nog in publieke functies direct onder de Nazi’s, zoals in het leger of op ministeries. Op deze manier konden ze aan informatie komen, die van belang was voor het verzet, hoewel de term verzet in die tijd nog niet bestond. Dat kwam pas later. Tot die tijd was er sprake van “het deelname aan de anti-nazistische beweging”.
 
Tot lang na de oorlog werd het bestaan van zoiets als het Duitse verzet ontkend. Diegenen voor wie geen ontkenning mogelijk was, werd gebrek aan vaderslandsliefde verweten. Maar de mensen van het verzet werden juist gedreven door vaderlandsliefde om de strijd aan te binden met het heersende Nazi-regime. Een houding die zelfs respect afdwong bij hun SS-bewakers tijdens hun gevangenschap.
 
Ondanks de grote angst voor verraad en de risico’s die deze mensen liepen, dachten ze er niet aan om hun verzet op te geven. Een groot aantal heeft daarvoor een hoge prijs moeten betalen: ze hebben de oorlog niet overleefd. Slechts een kleine groep slaagde er wel in om de oorlog te overleven, doch al snel zou de strijd voor hen opnieuw beginnen. Met het einde van de Tweede Wereldoorlog was er niet meteen ook een einde gekomen aan het nationaalsocialistische gedachtengoed.
 
Thans ruim 60 jaar na de Tweede Wereldoorlog dringt het besef steeds meer door dat er wel degelijke sprake was van een Duits verzet, zowel van kringen als van individueel verzet. Grofweg was het verzet te verdelen in drie stromingen: militair, burger en religieus. Maar er bestonden ook verbindingen tussen de diverse kringen.
De belangrijkste vraag is echter: wie waren deze mensen -zowel mannen als vrouwen- en wat was hun motivatie om tot verzet over te gaan, wetend dat ze voor hun daad moesten betalen met hun leven? Naast hun heldendaden waren ze immers ook mensen van vlees en bloed en hun uiteenlopende motivaties om deel te nemen aan de anti-nazistische bewegingen leidden dikwijls ook tot heftige meningsverschillen. Die menselijke aspecten maken hun levensgeschiedenissen zo boeiend dat ze waard zijn om gelezen te worden.