De andere kant van de Tweede Wereldoorlog.

Over het Duitse verzet vanaf 1933 tot 1945.

-Klaus Bonhoeffer-de verbindingsman.

Klaus Bonhoeffer –5 Januari 1901- 23 April 1945

                                                       

Toen Klaus werd geboren in 1901, was hij het derde kind van de in totaal acht kinderen, die deel uit maakten van het gezin van Karl en Paula Bonhoeffer. Karl was professor psychiatrie en neurlogie en verder was hij hoofd van het instituut in Breslau dat verbonden was aan de plaatselijke strafinrichting. Daar werden geesteszieke gevangenen onderzocht en begeleid.
Paula, zijn vrouw was de dochter van de hofprediker van Potsdam en de theolooog Karl Alfred von Hase. Zelf was ze geslaagd voor het examen als onderwijzeres,wat voor die tijd al heel geëmancipeerd was. De eerste drie schooljaren van al haar kinderen onderrichtte ze zelf, soms samen met enkele kinderen uit de buurt.

Tegen deze achtergrond ging de ontwikkeling van Klaus van start. Als kleine jongen stond hij bekend als bedachtzaam en was hij reeds een goede waarnemer. Hij liet zich daarbij niet van de wijs brengen door zaken als rang of maatschappelijke status. Deze eigenschap zou maken dat Klaus als één van de eersten de werkelijke gevolgen zag aankomen van de opkomst van het fascisme en het nazisme. Hij werd dan ook vaak gezien als de filosoof binnen het gezin Bonhoeffer. Ook was hij de meest muzikale kind van het gezin, hij speelde goed cello. Iets wat hem later goed van pas zou komen, want vele muzikale avonden zouden in feite een goede dekmantel vormen voor de bijeenkomsten van de opstandelingen. In 1912 verhuiste het hele gezin naar Berlijn.

Tijdens zijn middelbare schooltijd- Klaus studeerde aan het Grunewald-gymnasium te Berlijn-raakte hij steeds meer geïnteresseerd in de sociale omgangsvormen tussen mensen.Hij las “Das Kapital” van Karl Marx en verdiepte zich later in werken van Max Weber, Tönnies en Kropotkin. Zijn belangstelling voor de sociologische aspekten van het leven vormde een gemeenschappelijk raakpunt met zijn jongere broer Dietrich, die inmiddels Theologie was gaan studeren. Na zijn schooltijd ging Klaus rechten studeren in Heidelberg. Hij deed dit samen met zijn beste vriend en buurman Justus Delbrück. Het was in de jaren 1920-1921 dat reactionaire meningen bij zowel studenten als professoren de kop op staken. Er kwam zelfs tot een verbod om joodse vrienden te begroeten wanneer zij langs kwamen. Klaus voorzag de donkerte waaronder de politieke toekomst van Duitsland gebukt zou gaan en hij stelde toen al dat er door de bevolking actie ondernomen zou moeten worden hiertegen. Maar eerst dienden andere voor hem persoonlijk belangrijke zaken zich aan. Hij ging verder studeren in Berlijn, in Genève en in Amsterdam.

Nadat Klaus gestudeerd had in Berlijn, Genève en Amsterdam, werd hij advocaat in Berlijn en ook juridisch adviseur van Lufthansa. Daarnaast huwde hij zijn jeugdliefde, de 6 jaar jongere Emmi Delbrück, de zuster van zijn beste vriend Justus. Dit gebeurde op 3 September 1930. Intussen werden er al politieke tegenactiviteiten ondernomen, maar ook de Gestapo (de Geheime Staatspolitie) werd uitgebreid. Allerlei afluisterpraktijken vonden nu plaats en de tegenstanders moesten hun werkzaamheden in de nacht voortzetten. Klaus kwam aan zijn informatie dankzij de post die zijn zwager Hans von Dohnanyi bekleedde bij het Ministerie van Justitie, hij was adviseur voor de minister. Toch voelde Klaus er weinig voor om deze informatie algemeen bekend te maken. Hij vond het beter om de generale staf aan te moedigen, opdat zij een geslaagde militaire actie ging ondernemen tegen het politieke top.

Echter, hoe hij het ook probeerde, de generaals bleven aarzelen, dit zeer tegen de zin van Klaus Bonhoeffer. Eindelijk volgde er dan toch een poging- de aanslag van 20 Juli 1944- doch deze mislukte. Op 1 Oktober werd hij gearresteerd in het huis van zijn zuster. Vluchten wilde hij niet, ondanks dat er mogelijkheden daartoe waren, maar hij was bang dat er wraak genomen zou worden op zijn ouders, zijn vrouw of zijn kinderen. Op 2 Februari 1945 werd hij ter dood veroordeeld. Toch duurde het nog tot de nacht van 22 op 23 April vóór het vonnis daadwerkelijk ten uitvoer werd gebracht. Toen stonden de Russen op het punt om Berlijn in te nemen. Door middel van een nekschot werd Klaus Bonhoeffer om het leven gebracht met nog enkele andere verzetsstrijders, waaronder zijn zwager Rüdiger Schleicher.

Bronnen:
Bonhoeffer, Emmi- Wat is wezenlijk?-2006
Meding, Dorothee von -Courageous hearts.-1997
Barnett, Victoria- For the soul of the people- 1998
www.gdw-berlin.de/