De andere kant van de Tweede Wereldoorlog.

Over het Duitse verzet vanaf 1933 tot 1945.

RELIGIEUS VERZET

Ook de kerk kwam niet ongeschonden uit de strijd. Zij moest eveneens keuzes gaan maken. Op dat punt waren Dietrich Bonhoeffer en enkele Nazikopstukken het met elkaar eens: het Nazisme en het Christendom waren twee onverzoenbare tegenstanders. Voor het religieuze verzet gold heltzelfde als voor het algemene Duits verzet dat de bijdrage groter was dan aanvankelijk werd aangenomen. Slechts enkele namen werden gezien als de belangrijkste representanten voor het verzet der geestelijkheid:de Lutherse predikanten Martin Niemöller en Dietrich Bonhoeffer en de Rooms-Katholieke Kardinaal von Galen.

De belangrijkste element vormde de scheuring van de protestantse- Lutherse- kerk in de Duitse Kerk en de Belijdende Kerk (Bekennende Kirche). De directe aanleiding daartoe vormde de Ariërparagraaf. Deze paragraaf was een onderdeel van de Neurenbergse Rassenwetten en hield in dat iemand die van niet-arische afkomst was of getrouwd was met iemand van niet-arische afkomst geen ambt in de kerk mocht bekleden. Christenen die van Joodse afkomst waren of met een Joodse vrouw getrouwd waren en al als dominee, jeugdwerker, ect. in dienst waren, moesten ontslagen worden.

Predikant Niemöller, die richtte als reactie de Pfarrernotbund ( een noodbond van predikanten) op om te protesteren tegen de invoering van die paragraaf. Het is de voorloper van de definitieve scheuring, die weldra volgde.

Vanwege deze paragraaf nam Dietrich Bonhoeffer het voortouw om de kerk op te roepen om tegen die regeling in verzet te komen. Een groot aantal waren het echter met deze nieuwe regeling eens, doch verschillende dominees waren het met Bonhoeffer eens. Dat leidde tot een afsplitsing en onder de naam Belijdende Kerk gingen de afgescheidenen verder.

Vanuit  katholieke hoek klonk er ook een tegengeluid. Kardinaal Clemens August Graf von Galen was tot bisschop van Münster gewijd in 1933. Hetzelfde jaar waarin Adolf Hitler Rijkskanselier werd. De Monsieur, die  een sterke  afkeer had van de communisten, ontwikkelde ook een sterke afkeur van het nazisme. Dat gaf hem de bijnaam “de Leeuw van Münster”. Bekend is vooral zijn preek geworden, die hij hield tegen de Euthanasie-wet (het Aktion T-4 euthanasieprogramma) Hierin werd bepaald dat er euthanasie moest plaats vinden op daklozen, geesteszieken en gehandicapten. Von Galen vond het Nazisme onchristelijk. In 1941 hield hij drie preken tegen de Nazi’s, waar uiteindelijk resulteerde in een huisarrest dat duurde tot 1945. Daardoor moest hij het preken tegen de Jodenvervolgingen verstek laten gaan.

Van een geheel andere orde was het religieuze verzet dat Kurt Gerstein bood. Deze SS-officier beschouwde zijn verzetshandelingen als een missie van hoger hand, die hij zichzelf opgelegd had.