De andere kant van de Tweede Wereldoorlog.

Over het Duitse verzet vanaf 1933 tot 1945.

VROUWEN IN HET VERZET

 “Bedenk toch, lieve vrouw, de gruw’len die je kiest!
Dit huis in puin en as! En dit mijn hoofd
tot vogelvrij verklaard, ten prooi aan sluipmoord, en beroofd!
Onteerd dit wapen door de handen van de beul!
Jij met jouw jonge kind al bedelend op de vlucht!
Kies je dat echt? Bedenk je toch drie dagen!”
“Drie dagen van bedenktijd? Die zijn voorbij. Ga heen!”

Uit: “De vrouw van de admiraal” van C.F.Meyer (1825-1898)Het gedicht speelt zich af in 1560 in de tijd van de gruwelijke vervolging van d Hugenoten in Frankrijk en schildert een gesprek tussn de ridder Chatillon en zijn vrouw. Ze dringt er bij hem op aan om in te grijpen. Hij aarzelt, omdat hij de gevaren voor zichzelf, zijn vrouw en zijn kinderen onder ogen ziet…

 

In dit gedicht is er sprake van een heldhaftige vrouw, maar waren er ook van die vrouwen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog? Hoe zag het beeld van de vrouw eruit in die dagen?

Het is heden ten dage nauwelijks voor te stellen, doch in de vorige eeuw was de rol van de vrouw veel minder belangrijk dan tegenwoordig. De vrouw stond zelden op de voorgrond, zeker wanneer ze behoorde tot de betere stand of tot de militaire klasse. Ze leefde meer in huis en hield zich bezig met de opvoeding van de kinderen en/of met liefdadigheidsinstellingen zoals ziekenhuizen en weeshuizen. Haar man daarentegen vormde naar buiten toe de belangrijkste persoon.

De Nazi’s geloofden in het oud-Germaanse onderscheid tussen de mannen die vochten en de vrouwen die voor het gezin zorgden en hun mannen steunden. Vrouwen werden daarom van het politieke leven uitgesloten. De vrouw werd slechts gezien als een biologische en huishoudelijke noodzaak, maar niet als een individu met een eigen mening, talenten,  behoeften en rechten. Ze werd daarom aangemoedigd om thuis te blijven en veel kinderen te baren. Om deze ideologie zoveel mogelijk in stand te houden, werden echtscheidingswetten en wetten met betrekking tot abortus verscherpt. Daarnaast werd het moeilijker gemaakt voor vrouwen om een baan te nemen of om te studeren aan een universiteit. Hitler vond dat werkende/ studerende vrouwen een negatief effect hadden op de moraal van de mannen in hun omgeving. Ondanks deze tegenwerkingen kregen steeds meer vrouwen een baan, dat begon al in 1939. Immers de mannen werden in toenemender mate onder de wapenen geroepen.

 Voor de meeste vrouwen in die tijd school de aantrekkingskracht van de nazi-ideologie in de status die zij nadrukkelijker verkregen, namelijk als goede echtgenote en moeder.  Toch lieten een groot aantal vrouwen zich niet door deze tradities weerhouden, toen Hitler aan de macht kwam.  Veel vrouwen voelden sterke antipathie tegen de nationaalsocialisten, ze zagen wat er zich om hen heen afspeelden, zoals de deportaties van de joden, en ze besloten om hiertegen in verzet te gaan. Een aantal heel actief, te denken valt aan de vrouwen, die deelnamen aan de groep die Rote Kapelle; anderen minder actief, zoals de vrouwen van de 20ste Juli bijvoorbeeld. Toch is ook hun bijdragen niet onbelangrijk geweest, zoals velen van hun mannen getuigden.

Ook Joodse vrouwen onttrokken zich niet aan het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bij de Baumgruppe, die verantwoordelijk was voor de brandstichting tijdens de antisovjet-expositie op 18 mei 1942, bijvoorbeeld, waren diverse vrouwen actief. Opvallend daarbij was de jeugdige leeftijd van hen: gemiddeld 22 jaar. De meeste vrouwen waren vriendin of geliefden van de mannelijke groepsleden. Sommigen waren reeds getrouwd. Velen van hen waren afkomstig uit joodse jeugdbewegingen, die echter verboden waren na de “Kristallnacht”. Sommige groepen waren opgehouden te bestaan, omdat de meeste leden geëmigreerd waren uit angst voor deportatie naar de concentratiekampen. Onder de 12 leden, die rechtstreeks betrokken waren bij de brandstichting waren 5 van hen vrouwen.

Verzet vond ook plaats op kleine schaal. Hierbij valt te denken aan de vrouwenopstand in Berlijn in 1943, toen mannen van gemengde huwelijken opgepakt werden om gedeporteerd te worden naar Auschwitz.